7. সৌৰশক্তি
এটা সৌৰ উদ্যান আৰু এটা কয়লা উদ্যোগ দুয়োটাকে "100 মেগাৱাট" ৰেটিং দিয়া হৈছে। এবছৰৰ ভিতৰত কয়লা উদ্যোগটোৱে প্ৰায় চাৰিগুণ বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব। দুয়োটা লেবেল সৎ। লেবেলে আপোনাক কি কোৱা নাই?
এতিয়ালৈকে প্ৰতিটো মডিউল একে ঠাইতে শেষ হৈছে: কিবা এটাই এটা খাদ ঘূৰায়, খাদটো ঘূৰি থাকে চুম্বক, ফেৰাডেই বাকীখিনি কৰে। কয়লা, গেছ, পাৰমাণৱিক, হাইড্ৰ’ — এই সকলোবোৰ।
এইটোৱে আৰ্হিটো সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলায়। এটা সৌৰ পেনেলত কোনো চলন্ত অংশ নাই। নহয় বয়লাৰ, টাৰ্বাইন নাই, খাদ নাই, চুম্বক নাই। ছিলিকন আৰু বিদ্যুতৰ ফলক এখনৰ ওপৰত পোহৰ পৰে তাঁৰৰ পৰা ওলাই আহে। ই আটাইতকৈ আচৰিত আৰু যোৱা পোন্ধৰ বছৰত আটাইতকৈ বেছি এই পাঠ্যক্ৰমত ফলস্বৰূপ মেচিন।
পোহৰে ইলেক্ট্ৰন ঢিলা কৰি পেলোৱা
মডিউল 2 ত ধাতুক ঢিলা ইলেক্ট্ৰনৰ সাগৰত পৰমাণুৰ জালি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল — সেইবাবেই তেওঁলোকে পৰিচালনা কৰে। ইনচুলেটৰ ইয়াৰ বিপৰীত: প্ৰতিটো ইলেক্ট্ৰন নিজৰ পৰমাণুৰ লগত লক হৈ থাকে।
মাজতে ছিলিকন বহি থাকে। ই এটা অৰ্ধপৰিবাহীছিলিকনৰ দৰে পদাৰ্থ যিয়ে কেৱল সঠিক পৰিস্থিতিতহে বিদ্যুৎ পৰিবাহী কৰে — সকলো সৌৰকোষ আৰু চিপৰ ভিত্তি।: ইয়াৰ… ইলেক্ট্ৰন বান্ধ খাই থাকে, কিন্তু কেৱল ন্যায়সংগত। এজনক শক্তিৰ এটা নিৰ্দিষ্ট নূন্যতম কিক দিয়ক আৰু ই মুক্ত হৈ যায় আৰু লৰচৰ কৰিব পাৰে।
সেই থ্ৰেছহোল্ডটোক বেণ্ড ফাঁকঅৰ্ধপৰিবাহীত ইলেক্ট্ৰন এটাক মুক্ত কৰিবলৈ ফ’টনে কঢ়িয়াই নিব লাগিব নূন্যতম শক্তি। ছিলিকনৰ প্ৰায় 1.1 ইলেক্ট্ৰনভল্ট। বোলা হয় আৰু ছিলিকনৰ বাবে ই প্ৰায় 1.1 ইলেক্ট্ৰনভল্ট — যিটো ঘটে, আচৰিত ধৰণে, ঠিক মাজত বহিবলৈ দৃশ্যমান সূৰ্য্যৰ পোহৰে কঢ়িয়াই অনা শক্তি। ছিলিকনত উপস্থিত হোৱা পোহৰৰ ফ’টন প্ৰত্যেকেই শক্তিৰ পেকেট এটা কঢ়িয়াই নিয়া; 1.1 ইভিতকৈ অধিক কঢ়িয়াই নিয়াবোৰে ইলেক্ট্ৰন এটাক ঢিলা কৰি পেলাব পাৰে।
কিন্তু এটা ঢিলা ইলেক্ট্ৰন নিজৰ বাবেই অসাৰ — ই কেৱল বিচৰণ কৰি ঘূৰি আহিব। ইয়াৰ প্ৰয়োজন এটা দিশ। সেইটোৱেই সৌৰকোষক চিলিকনৰ ফলকতকৈও অধিক কৰি তোলে।
প্ৰস্তুতকাৰীসকলে ইচ্ছাকৃতভাৱে চিলিকন — “ড’পিং” — দুটা ভিন্ন ধৰণে দূষিত কৰে, ইয়াৰ বাবে ভোকাতুৰ স্তৰৰ ওপৰত অতিৰিক্ত ইলেক্ট্ৰন (n-টাইপ) থকা এটা স্তৰ সৃষ্টি কৰা (p-টাইপ)। এট সীমা, এটা স্থায়ী আভ্যন্তৰীণ বৈদ্যুতিক ক্ষেত্ৰ গঠন হয়: p–n সংযোগস্থলছিলিকনৰ দুটা ভিন্নভাৱে ডপ কৰা স্তৰৰ মাজৰ সীমা, যাৰ অন্তৰ্নিহিত বৈদ্যুতিক ক্ষেত্ৰই ইলেক্ট্ৰনক এটা দিশলৈ যাত্ৰা কৰিবলৈ মুক্ত কৰি দিছিল। . ই একমুখী পথ হিচাপে কাম কৰে। যিকোনো ইলেক্ট্ৰন সেই সংযোগস্থলৰ ওচৰত মুক্ত হ’লে এফালে সুদৃঢ়ভাৱে ঝাড়ু দিয়া হয়।
এতিয়া ইলেক্ট্ৰনবোৰৰ সন্মুখৰ ধাতুৰ সংস্পৰ্শৰ মাজেৰে বাহিৰলৈ ওলাই যোৱাৰ বাহিৰে ক’লৈকো যাবলৈ নাই, আপুনি যিটো বৰ্তনী সংযোগ কৰিছে তাৰ চাৰিওফালে, আৰু পিছফালে ঘূৰি যাওক। সেই যাত্ৰা হয় সোঁত। এইটোৱেই হৈছে ফটোভল্টিক প্ৰভাৱপোহৰৰ টোকৰ ইলেক্ট্ৰনবোৰ অৰ্ধপৰিবাহীত ঢিলা হৈ পৰে যাতে ইহঁত বিদ্যুৎ প্ৰবাহ হিচাপে প্ৰবাহিত হয় — কোনো চলন্ত অংশ নথকা বিদ্যুৎ।: সূৰ্যৰ পোহৰ ইন, ডাইৰেক্ট কাৰেণ্ট আউট, নিৰৱে, ইলেক্ট্ৰনৰ বাহিৰে একো গতি নকৰাকৈ।
কোষৰ পৰা গ্ৰীডলৈ
এটা কোষে প্ৰায় আধা ভল্ট উৎপন্ন কৰে — অকলে অসাৰ। তেন্তে:
- কোষ এটা পেনেল (সাধাৰণতে 60–72 কোষ, কেইশ ৱাট) শৃংখলাবদ্ধ তাঁৰযুক্ত হয়.
- পেনেল ষ্ট্ৰিংছ মধ্যে তাঁর, এৰে মধ্যে স্ট্রিং, উপযোগী ভল্টেজ আপ বিল্ডিং.
- এৰেৰ ডিচি শক্তি এটা ইনভাৰ্টাৰসৌৰ পেনেলৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰবাহক গ্ৰীডে ব্যৱহাৰ কৰা বিকল্প প্ৰবাহলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা বাকচটো। পোৱা যায়, যি ৰূপান্তৰ কৰে ইয়াক 50 Hz AC লৈ, গ্ৰীডৰ নিজৰ ছন্দৰ সৈতে নিখুঁতভাৱে সমন্বয় কৰা।
- এটা ট্ৰেন্সফৰ্মাৰে ইয়াক ষ্টেপ আপ কৰে, আৰু ই আন যিকোনো জেনেৰেটৰৰ দৰে নেটৱৰ্কত যোগদান কৰে।
সাধাৰণতে পোৱাতকৈ ইনভাৰ্টাৰটোৱে অধিক সন্মানৰ যোগ্য। ই কেৱল ডিচিৰ পৰা এচিলৈ বক্স নহয়; ই গ্ৰীডৰ কম্পাঙ্ক আৰু ফেজৰ সৈতে অবিৰতভাৱে মিলিব লাগিব, যদি… গ্ৰীড বিফল হয় (গতিকে ই “মৃত” লাইনত কাম কৰা লাইনমেনক বিদ্যুৎস্পৃষ্ট কৰিব নোৱাৰে), আৰু ক্ৰমান্বয়ে গ্ৰীডক সুস্থিৰ কৰাত সহায় কৰে। মডিউল 10 য়ে দেখুৱাব যে কিয় এটা গ্ৰীড ইনভাৰ্টাৰেৰে ভৰা আৰু খালী টাৰ্বাইন ঘূৰোৱাটো প্ৰকৃততে নতুন অভিযান্ত্ৰিক সমস্যা।
লেবেলৰ পৰা নোহোৱা নম্বৰটো
এতিয়া আমাৰ হুক প্ৰশ্ন, আৰু নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ একক আটাইতকৈ ভুল বুজাবুজিৰ ধাৰণা।
এটা “100 MW” ৰেটিং হৈছে এটা শক্তিৰ ৰেটিং — মডিউল 1 ৰ টেপ। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল: সম্পূৰ্ণ ৰ’দত, এট সঠিক কোণত, যুক্তিসংগত উষ্ণতাত, এই উদ্যানখনে 100 MW প্ৰদান কৰে।
কিন্তু সূৰ্য্য অস্ত যায়। ডাৱৰবোৰ পাৰ হৈ যায়। ৰাতিপুৱা আৰু গধূলি তিৰ্যক। এটা সমগ্ৰতাত গড় হিচাপত বছৰত ভাৰতীয় সৌৰ উদ্যান এখনে ইয়াৰ ৰেট কৰা শক্তিৰ প্ৰায় 17–20% প্ৰদান কৰে। সেই অনুপাতটো হ’ল ক্ষমতা কাৰকইয়াৰ তাত্ত্বিক সৰ্বোচ্চ উৎপাদনৰ অংশ এটা উদ্যোগে প্ৰকৃততে এবছৰৰ ভিতৰত প্ৰদান কৰে। Solar's কম কাৰণ সূৰ্য্য অস্ত যায়।।
| বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰৰ প্ৰকাৰ | সাধাৰণ ভাৰতীয় ক্ষমতা কাৰক |
|---|---|
| সৌৰ পিভি | ~17–20% |
| বতাহ | ~20% |
| কয়লা | ~60–70% |
| পাৰমাণৱিক | ~80% |
এইবোৰ FY 2024-25 ৰ আশে-পাশে মোটামুটি বহৰৰ গড়, প্ৰতিশ্ৰুতি নহয়: ভালকৈ স্থাপন কৰা নতুন উদ্যান এখনে ডাৱৰীয়া অৱস্থাত পুৰণি উদ্যান এখনক পৰাস্ত কৰে, আৰু প্ৰতিটো শাৰী বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি অলপ গতি কৰে। মডিউল 8ৰ বতাহৰ পৰিসংখ্যা ভাগ কৰক — প্ৰায় 50 GW ৰ পৰা প্ৰায় 83 TWh — আৰু আপুনি অলপ অৱতৰণ কৰে বতাহৰ শাৰীৰ তলত, একে কাৰণতে তলৰ সৌৰ অংকটো কমকৈ ওলাই আহে।
গতিকে 100 MW সৌৰ উদ্যান এখনে মোটামুটিভাৱে যি উৎপাদন কৰে 30 MW কয়লা উদ্যোগ এটাই। এইটো ক… কেলেংকাৰী বা এটা লুকাই থকা দোষ — ই কেৱল লেবেলৰ অৰ্থ কি, আৰু প্ৰতিজন গুৰুতৰ বিশ্লেষক শক্তিত কাম কৰে (উৎপাদিত ইউনিট), ক্ষমতাত নহয় (মেগাৱাট স্থাপন কৰা)।
ইয়াৰ উপৰিও ই মডিউল 3ৰ পৰা প্ৰহেলিকাটো সমাধান কৰে: কয়লা ভাৰতৰ ইনষ্টল কৰা আধাতকৈ কম ক্ষমতা কিন্তু ইয়াৰ প্ৰজন্মৰ প্ৰায় 73%। ক্ষমতাই কি চলিব পাৰে সেইটো গণনা কৰে; প্ৰজন্ম হিচাপ কৰে কি কৰিলে।
ভাৰতৰ সৌৰ ক্ষমতা প্ৰায় 105 গিগাৱাট পৰ্যন্ত হৈছিল আৰু প্ৰায় 144 টিৱাট ঘণ্টা উৎপাদন কৰিছিল — প্ৰায় 8% ৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যুতৰ — 2024-25 বিত্তীয় বৰ্ষত। দুয়োটা সংখ্যা সঁচা; মাত্ৰ দ্বিতীয়টোহে লাইট জ্বলাই ৰাখে।
এটাক আনটোকৈ ভাগ কৰিলে আপুনি প্ৰায় 16% পাব — ওপৰৰ পৰিসৰৰ তলত। সেইটো নহয় ক বৈপৰীত্য, ই গাণিতিক সম্পৰ্কে এটা সতৰ্কবাণী: 105 GW হৈছে য’ত বহৰ সমাপ্ত হৈছিল। বছৰটোৰ ভিতৰতে ভাৰতে সৌৰশক্তি নিৰ্মাণ কৰি আছিল, গতিকে সেইবোৰৰ বেছিভাগেই… টেৰাৱাট-ঘণ্টা লক্ষণীয়ভাৱে সৰু বহৰৰ পৰা আহিছিল। সম্পূৰ্ণ বছৰৰ প্ৰজন্মক ভাগ কৰি বছৰৰ শেষৰ ক্ষমতাই সদায় ইমান দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা যিকোনো বস্তুৰ ক্ষমতা কাৰকক কম বুলি কয়।
মূল্যৰ পতন
2010 চনত সঁচাকৈয়ে উল্লেখযোগ্য কিবা এটা ঘটিছিল, আৰু ভাৰত ইয়াৰ অন্যতম স্পষ্ট বিক্ষোভ।
2010 চনৰ আশে-পাশে ভাৰতত সৌৰ বিদ্যুৎ ₹10 প্ৰতি ইউনিট — কয়লা শক্তিৰ ব্যয়ৰ কেইবাগুণো বেছি, আৰু নীতিগত সমৰ্থনৰ সহায়তহে সম্ভৱপৰ। 2017 চনৰ মে’ মাহত এক… ৰাজস্থানৰ ভাডলা সৌৰ উদ্যানত 500 মেগাৱাটৰ নিলামত ₹2.44 প্ৰতি… ইউনিট, কোনো ধৰণৰ বৃদ্ধি নোহোৱাকৈ 25 বছৰৰ বাবে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। থাৰ মৰুভূমিৰ ভাডলা এতিয়া অন্যতম প্ৰায় 2,245 মেগাৱাট শক্তিৰ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ সৌৰ উদ্যান।
সেইটো প্ৰায় সাত বছৰত প্ৰায় পাঁচগুণ হ্ৰাস — একেটা সামগ্ৰীৰ বাবে। ইয়াৰ কমেইহে আছে ঔদ্যোগিক ইতিহাসৰ সমান্তৰাল, আৰু ই এটা অগ্ৰগতিৰ জৰিয়তে নহয়, তাৰ মাজেৰেই ঘটিছিল উৎপাদন স্কেল, সস্তা বিত্তীয়, উন্নত মডিউলৰ গ্ৰাইণ্ডিং কম্পাউণ্ড ইফেক্ট দক্ষতা, আৰু নিলাম প্ৰতিযোগিতা। মডিউল 12 ত এই ব্যৱস্থাটোৰ বিষয়ে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে, যাক শিক্ষণ বুলি কোৱা হয় বক্ৰ, সঠিকভাৱে।
পৰিণতি: সৌৰ শক্তি এতিয়া সঘনাই ভাৰতৰ নতুন বিদ্যুতৰ সস্তা উৎস স্পষ্ট ব্যৱধানত। ঠিক যাৰ বাবেই আকৰ্ষণীয় সমস্যাবোৰ খৰচৰ পৰা… টাইমিং।
হাঁহটো
ইয়াত সৌৰ যুগৰ সংজ্ঞায়িত সমস্যাটো উল্লেখ কৰা হৈছে। স্লাইডাৰটো লৰচৰ কৰক আৰু ইয়াক দেখা দিয়াটো চাওক।
- দিনটোৰ সৌৰ অংশ
- 32%
- পেট (সৰ্বনিম্ন নেট লোড)
- 12:00
- সন্ধিয়াৰ ৰেম্পৰ প্ৰয়োজন
- 14%/h
সৌৰ শক্তি নথকাৰ বাবে নেট লোডে কেৱল চাহিদা অনুসৰণ কৰে। সৌৰ যোগ কৰিলে দিনটোৰ মাজভাগ পাব খাই পেলোৱা — পেট। কিন্তু সন্ধিয়াৰ শিখৰটো একেবাৰে লৰচৰ নকৰে, কাৰণ সন্ধিয়া 7 বজাত, যেতিয়া ভাৰতীয় চাহিদা সৰ্বাধিক হয়, তেতিয়া সৌৰ উৎপাদন হুবহু শূন্য।
ফলত হাঁহৰ ডিঙি: প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া বাকী বহৰখনে তাৰ পৰা উঠিব লাগিব ইয়াৰ দুপৰীয়াৰ নূন্যতম পুনৰ সম্পূৰ্ণ উৎপাদনলৈ ঘূৰি আহে। গোটেই বগাই যোৱাটো — বিন্দু দুটাৰ মাজৰ ফাঁকটো অন ওপৰৰ চাৰ্টটো, যিটো প্ৰায় দুপৰীয়া আৰু প্ৰায় 7 বজাত বহি থাকে — কেইবা ঘণ্টা সময় লাগে, কিন্তু ইয়াৰ… শাস্তিমূলক ষ্ট্ৰেচ প্ৰায় দুঘণ্টা বা তিনিঘণ্টাত চেপি লোৱা হয়। সেই চেপিটোৱেই হৈছে প্ৰকৃততে গ্ৰীড অপাৰেটৰসকলে চোৱা ফিগাৰ, যিটোক এইদৰে সংজ্ঞায়িত কৰা হয় যিকোনো তিনি ঘণ্টাৰ উইণ্ড’ত নেট লোডৰ সৰ্বাধিক পৰিৱৰ্তন। আৰু যিমানেই সৌৰশক্তি যোগ কৰিব সিমানেই যিমানেই ঠেক হৈ পৰে।
এই কাৰণেই সৌৰশক্তিৰ বিষয়ে আমোদজনক কথা-বতৰা এতিয়া পেনেলৰ বিষয়ে নহয়। এইটো হয় বিষয়ে:
- নমনীয়তা. কোন বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ যে দ্রুত বগাব পাৰে? হাইড্ৰ’ (মডিউল 5) আৰু গেছ (মডিউল 4) — যাৰ বাবে ভাৰতৰ অচল গেছ বহৰ মালিক হ’বলৈ ইমানেই হতাশাজনক সম্পদ।
- সংৰক্ষণ. দুপৰীয়াৰ উদ্বৃত্ত সন্ধিয়ালৈ স্থানান্তৰিত কৰক। এইটো হৈছে মডিউল 11, আৰু ইয়াৰ কাৰণ বেটাৰীৰ খৰচ এতিয়া পেনেলৰ খৰচৰ দৰেই গুৰুত্বপূৰ্ণ।
- কৰ্টেলমেণ্ট. স্লাইডাৰ যথেষ্ট দূৰলৈ ঠেলি দিয়ক আৰু সৌৰ উৎপাদন দুপৰীয়াৰ সময়ত চাহিদা অতিক্ৰম কৰে। ক’লৈকো যাব নোৱাৰা সেই উদ্বৃত্তখিনি কেৱল অপচয় হৈ যায়।
ছাদ, আৰু পি এম সূৰ্য্য ঘৰ
সৌৰশক্তি দুটা অতি ভিন্ন ৰূপত আহে। ইউটিলিটি-স্কেল ভাদলাৰ দৰে উদ্যানবোৰ সস্তা প্ৰতি ইউনিটত — বাল্ক লেণ্ড, বাল্ক ক্ৰয়। ছাদৰ ওপৰত সৌৰ শক্তিৰ খৰচ প্ৰতি ইউনিটত অধিক যদিও প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰে আপুনি দিয়া খুচৰা শুল্কৰ বিপৰীতে, পাইকাৰী মূল্যৰ বিপৰীতে, যিয়ে অংক সলনি কৰে সম্পূৰ্ণৰূপে।
নেট মিটাৰিংবিলিং যিয়ে ছাদৰ ওপৰৰ সৌৰশক্তিৰ মালিকক উদ্বৃত্ত শক্তি গ্ৰীডলৈ ৰপ্তানি কৰিবলৈ দিয়ে আৰু ইয়াৰ বাবে ক্ৰেডিট দিব পাৰে। ছাদৰ ওপৰত কাম কৰে: আপোনাৰ মিটাৰ পিছলৈ চলি থাকে যেতিয়া আপুনি উদ্বৃত্ত ৰপ্তানি কৰে, আৰু আপুনি নেটত বিল কৰা হয়। ফলপ্ৰসূভাৱে গ্ৰীড আপোনাৰ হৈ পৰে বেটাৰী — যিয়ে সুন্দৰকৈ কাম কৰে আনহাতে ছাদৰ ওপৰৰ সৌৰশক্তি এটা সৰু অংশ, আৰু এটা হৈ পৰে নীতিগত প্ৰশ্নটো বৃদ্ধি হোৱাৰ লগে লগে কঠিন হৈ পৰে, যিহেতু সেই ৰপ্তানিসমূহ ঠিক যেতিয়া গ্ৰীডৰ সময়ত উপস্থিত হয় ইতিমধ্যে অত্যধিক আছে।
পি এম সূৰ্য্য ঘৰ: 2024 চনৰ 13 ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ হোৱা মুফট বিজলী যোজনা হৈছে ঘৰুৱা সৰ্ববৃহৎ ছাদৰ ওপৰত প্ৰগ্ৰেম কেতিয়াবা চেষ্টা কৰা হৈছে। ইয়াৰ লক্ষ্য এক কোটি পৰিয়াল — এক কোটি হ’ল দহ লাখ, আৰু লাখ হৈছে এক লাখ; ভাৰতীয় গণনাত দুয়োটা মানক একক — 2027 চনৰ মাৰ্চ মাহৰ ভিতৰত, প্ৰথম 2 কিলোৱাটৰ বাবে প্ৰতি কিলোৱাটত 30,000 ₹ আৰু 18,000 ₹ৰ কেন্দ্ৰীয় ৰাজসাহায্যৰ সৈতে প্ৰতি কিলোৱাটত ₹78,000 সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, অংশগ্ৰহণকাৰী ঘৰসমূহক 300 বিনামূলীয়া ইউনিটলৈকে দিয়াৰ লক্ষ্যৰে এমাহ।
ইয়াৰ প্ৰকৃত তাৎপৰ্য গাঁথনিগত। প্ৰতিটো ছাদেই এজন গ্ৰাহকক উৎপাদকলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে, গ্ৰীডৰ একেবাৰে প্ৰান্তলৈ প্ৰজন্মক ঠেলি দিয়া, য’ত ব্যৱস্থাটো কেৱল ইয়াৰ বাবে ডিজাইন কৰা হৈছিল বিলি কৰা। মডিউল 10 এ পৰীক্ষা কৰে যে ই এটা দিশলৈ প্ৰবাহিত হ’বলৈ নিৰ্মিত এটা নেটৱৰ্কত কি কৰে।
আনটো সৌৰ
এটা ফুটনোট যিয়ে পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰীয় প্ৰতিচ্ছবি পুনৰুদ্ধাৰ কৰে। ঘন সৌৰশক্তি ক্ষমতাসূৰ্যৰ পোহৰক তাপলৈ কেন্দ্ৰীভূত কৰিবলৈ দাপোন ব্যৱহাৰ কৰা, তাৰ পিছত এটা প্ৰচলিত ভাপ টাৰ্বাইন চলোৱা — সৌৰ যিয়ে চুম্বক ঘূৰায়। এ এটা সম্পূৰ্ণ বেলেগ পথ লয়: দাপোনৰ ক্ষেত্ৰসমূহে সূৰ্য্যৰ পোহৰক ৰিচিভাৰ, এটা তৰল পদাৰ্থ — প্ৰায়ে গলিত নিমখ — শ শ ডিগ্ৰীলৈ গৰম কৰা। সেই গৰম উতলি উঠে পানীত বাষ্পে এটা টাৰ্বাইন ঘূৰায় আৰু টাৰ্বাইনে এটা চুম্বক ঘূৰায়।
চি এছ পি হৈছে এটা তাপ শক্তি কেন্দ্ৰ যাৰ চুলা হৈছে সূৰ্য্য। ইয়াৰ দাম পিভি আৰু… খৰচৰ দৌৰ বহুলাংশে হেৰুৱাইছে, কিন্তু ই এটা প্ৰকৃত সুবিধা বজাই ৰাখিছে: তাপ বহুত সহজ আৰু বিদ্যুৎতকৈ জমা কৰিবলৈ কম খৰচী। গৰম নিমখৰ টেংকি থকা চিএছপি প্লাণ্ট এটা ৰাখিব পাৰে সূৰ্যাস্তৰ পিছত ঘণ্টাৰ পিছত ঘণ্টা ধৰি উৎপন্ন কৰা — ইয়াৰ ডিঙিত হাঁহৰ বক্ৰতাক আক্ৰমণ কৰা। ভাৰতৰ… চি এছ পিৰ সৈতে পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰিছিল যদিও অৰ্থনীতি অনুসৰণ কৰি পিভি নিৰ্মাণ কৰিছে।
গৰম পেনেলবোৰে কিয় বেয়া কাম কৰে, আৰু চিলিকনৰ পিছত কি আহি আছেউন্নত হোৱা · বৈকল্পিক
তাপৰ বিৰোধ। সৌৰ পেনেলে গৰম হোৱাৰ লগে লগে কম শক্তি উৎপন্ন কৰে — সাধাৰণতে 25 ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰীক্ষাৰ অৱস্থাৰ ওপৰৰ প্ৰতিটো ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ বাবে প্ৰায় 0.3–0.45% কম। অন ক ৰাজস্থানৰ বিয়লি পেনেলৰ উষ্ণতা 60–70 ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে, যাৰ ফলত হয়তো 15% উৎপাদন খৰচ হয়।
কিয়? উষ্ণতা বৃদ্ধিয়ে পদাৰ্থটোত ইতিমধ্যে থকা ইলেক্ট্ৰনৰ শক্তি বৃদ্ধি কৰে, যিয়ে… ফলপ্ৰসূ বেণ্ড ব্যৱধান সংকুচিত কৰে আৰু — অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে — পুনঃসংমিশ্ৰণ তীব্ৰভাৱে বৃদ্ধি কৰে, য’ত মুক্ত ইলেক্ট্ৰনসমূহ সংস্পৰ্শত উপনীত হোৱাৰ আগতে পিছলৈ পৰি যায়। কাৰেণ্ট অতি সামান্য বৃদ্ধি পায়; ভল্টেজ যথেষ্ট বেছি হ্ৰাস পায়। ক্ষমতা, তেওঁলোকৰ উৎপাদন হোৱাৰ বাবে, পৰে।
ইয়াৰ বিপৰীতমুখী পৰিণতি: এটা ঠাণ্ডা উজ্জ্বল দিনে এটা গৰম উজ্জ্বল দিনক পৰাস্ত কৰে। পেনেল ইন… লাডাখৰ ঠাণ্ডা, উচ্চ উচ্চতাৰ ৰ’দৰ পোহৰে অধিক উষ্ণ মৰুভূমিত একে পেনেলক আউট-পাৰ্ফৰ্ম কৰিব পাৰে।
উপাদানৰ দৌৰ।
- একস্ফটিকীয় চিলিকন — এটা অবিৰত স্ফটিক, বাণিজ্যিক ক্ষেত্ৰত ~20–23% কাৰ্যক্ষম মডিউলসমূহ। এতিয়া উৎপাদন ব্যয় হ্ৰাস পোৱাৰ লগে লগে প্ৰভাৱশালী।
- বহুস্ফটিকীয় — সস্তা, বহুতো সৰু স্ফটিক, অলপ কম কাৰ্যক্ষম। বহুলাংশে মনো দ্বাৰা স্থানান্তৰিত।
- পাতল ফিল্ম (CdTe, CIGS) — কাঁচৰ ওপৰত এটা মাইক্ৰন-পাতল স্তৰ। কম কাৰ্যক্ষম, সস্তা, তাপ আৰু বিস্তাৰিত পোহৰত ভাল কাম কৰে।
- পেৰভস্কাইটঅতি উচ্চ সৌৰ কাৰ্যক্ষমতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া সস্তীয়া, সহজে নিৰ্মিত স্ফটিক সামগ্ৰীৰ এটা পৰিয়াল, স্থায়িত্বৰ দ্বাৰা এতিয়ালৈকে পিছুৱাই ৰখা। — প্রকৃত উত্তেজনা. স্ফটিকৰ এটা শ্ৰেণী যিটো কম উষ্ণতাত দ্ৰৱৰ পৰা প্ৰিন্ট কৰিব পাৰি, পৰীক্ষাগাৰৰ কাৰ্যক্ষমতাৰ সৈতে পূৰ্বৰ যিকোনো পিভি প্ৰযুক্তিতকৈ বেছি দ্ৰুতগতিত বগাইছিল। তেওঁলোকৰ কৌশলটো হ’ল টিউনেবল বেণ্ড গেপ, যিয়ে টেণ্ডেম কোষৰ অনুমতি দিয়ে: উচ্চ শক্তিৰ নীলা ফ’টন ধৰি ৰখা এটা পেৰ’ভস্কাইট স্তৰ ৰঙাবোৰ ধৰি ৰখা চিলিকনৰ ওপৰত ষ্টেক কৰা। ইতিমধ্যে টেণ্ডেমসমূহে 30% উত্তীৰ্ণ হৈছে লেবৰেটৰীত, চিলিকনৰ ব্যৱহাৰিক চিলিঙক পৰাস্ত কৰি।
সমাধান নোহোৱা সমস্যাটো হ’ল স্থায়িত্ব। আৰ্দ্ৰতা, তাপ আৰু UV ৰ সৈতে পেৰ’ভস্কাইটৰ অৱক্ষয় হয় — আৰু… এটা পেনেল পৰীক্ষাগাৰত ছমাহ নহয়, ছাদত 25 বছৰ জীয়াই থাকিব লাগিব। এনকেপচুলেচন ক্ৰমাগতভাৱে উন্নতি হৈছে। যদি ইয়াৰ সমাধান হয়, মডিউলৰ কাৰ্যক্ষমতা আকৌ আধা জঁপিয়াই পৰে।
ফ’টন, বেণ্ড ফাঁক আৰু শ্বকলি–কুইজাৰ সীমাগভীৰ · বৈকল্পিক
ফ’টন শক্তি। পোহৰ শক্তিৰ কোৱাণ্টাত উপস্থিত হয় E = hf = hc/λ, য’ত h হৈছে প্লেংকৰ ধ্ৰুৱক আৰু λ তৰংগদৈৰ্ঘ্য। সুবিধাজনক ইউনিটত:
ই (eV) ≈ 1240 / λ (nm)
সেয়েহে ছিলিকনৰ বেণ্ড ফাঁক 1.12 eV λ ≈ 1,110 nm ৰ সৈতে মিল খায়, ওচৰৰ অতি ৰঙাত। দীঘলীয়া তৰংগদৈৰ্ঘ্যৰ যিকোনো ফ’টন পোনে পোনে পাৰ হৈ যায় আৰু একো নকৰে। সেইটো অকলেই সূৰ্য্যৰ শক্তিৰ প্ৰায় পঞ্চমাংশ পেলাই দিয়ে।
দুগুণ ক্ষতি। এতিয়া 450 এন এমত এটা নীলা ফ’টন বিবেচনা কৰক, যিয়ে 2.76 ইভি কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে। ই এটা মুক্ত কৰে ইলেক্ট্ৰন — কিন্তু মাত্ৰ 1.12 ইভিহে বৈদ্যুতিক বিভৱ হিচাপে ধৰিব পাৰি। উদ্বৃত্ত 1.64 ইভি ইলেক্ট্ৰনটোৱে বেণ্ডৰ প্ৰান্তলৈকে “তাপীয়” হোৱাৰ লগে লগে পাইকোছেকেণ্ডৰ ভিতৰতে তাপ হৈ পৰে। তেন্তে:
- ফাঁকৰ তলৰ ফ’টন: সংক্ৰমিত, সম্পূৰ্ণৰূপে হেৰাই গৈছে।
- ফাঁকৰ ওপৰৰ ফ’টন: আংশিকভাৱে অপচয় কৰা তাপ হিচাপে, আৰু অতিৰিক্ত যিমানেই ডাঙৰ সিমানেই বেয়া।
এই দুটা লোকচানে বিপৰীত দিশলৈ টানি আনে। এটা সৰু বেণ্ড ফাঁকে অধিক ফ’টন ধৰি ৰাখে কিন্তু… প্ৰত্যেকৰে অধিক অপচয় কৰে; এটা ডাঙৰ ফাঁকে কম ধৰি ৰাখে কিন্তু প্ৰতিটোকে ভালদৰে ব্যৱহাৰ কৰে। এটা অনুকূল, আৰু প্ৰায় 1.1–1.4 ইভি ইয়াৰ ওচৰত — যাৰ বাবে চিলিকন, প্ৰথমে বাছি লোৱা হৈছিল উৎপাদনৰ কাৰণত, যিকোনো প্ৰকাৰে প্ৰায় আদৰ্শ হৈ পৰিল।
শ্বকলি–কুইজাৰ সীমা। 1961 চনত উইলিয়াম শ্বকলি আৰু হান্স কুইজাৰে… মানক সূৰ্য্যৰ পোহৰত একক-সংযোগ কোষৰ সৰ্বোচ্চ কাৰ্যক্ষমতা, হিচাপ এই লোকচানসমূহৰ লগতে অনিবাৰ্য বিকিৰণীয় পুনঃসংমিশ্ৰণ। উত্তৰটো হ’ল প্ৰায় 33%, শিখৰত উপনীত হোৱা 1.34 ইভি ব্যৱধানৰ ওচৰত। ছিলিকনৰ ব্যৱহাৰিক পৰীক্ষাগাৰৰ চিলিং প্ৰায় 29%, আৰু সৰ্বোত্তম বাণিজ্যিক মডিউলসমূহ নিম্ন বিশৰ দশকত আছে।
এইটো এটা প্ৰকৃত শাৰীৰিক বান্ধোন, কাৰ্নটৰ সৈতে একেটা পৰিয়ালতে — কিন্তু পলায়নৰ পথৰ সৈতে কাৰ্নটে অফাৰ নিদিয়ে। সীমা প্ৰতি জংচনত প্ৰযোজ্য। বিভিন্ন বেণ্ডৰ সৈতে কোষ ষ্টেক কৰক ফাঁকবোৰ যাতে প্ৰত্যেকেই ই সৰ্বোত্তমভাৱে ৰূপান্তৰিত বৰ্ণালীৰ স্লাইচটো নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, আৰু চিলিং ওপৰলৈ উঠি যায়: দুটা জংচনৰ বাবে প্ৰায় 42%, অধিকতকৈ অধিক। ঠিক সেইটোৱেই আঁৰৰ যুক্তি পেৰ’ভস্কাইট-অন-চিলিকন টেণ্ডেম, আৰু কিয় ইহঁত আটাইতকৈ নিবিড়ভাৱে চোৱা প্ৰযুক্তি সৌৰ।
ইয়াৰ পিছত কি আহিব
সৌৰশক্তিয়ে স্পিনিং-মেগনেটৰ নিয়ম ভংগ কৰিলে, যিকোনো ব্যক্তিয়ে পূৰ্বানুমান কৰাতকৈ বেছি দ্ৰুততাৰে মূল্য ক্ৰেচ কৰিলে, আৰু… গ্ৰীড অপাৰেটৰসকলৰ হাতত হাঁহৰ আকৃতিৰ সমস্যা এটা দিছিল যিটো তেওঁলোকে এতিয়াও সমাধান কৰি আছে। মডিউল 8 লৈ ঘূৰি আহে ঘূৰ্ণন — কিন্তু খ অংশত আটাইতকৈ বিপৰীত-অন্তৰ্দৃষ্টিসম্পন্ন পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ সৈতে, যিহেতু এটা বতাহৰ টাৰ্বাইনৰ ব্লেডবোৰ বতাহে একেবাৰেই ঠেলি নিদিয়ে। উৰি যায়।
মুখ্য কথা
- সৌৰ পিভি গোটেই গতিপথটোৰ ব্যতিক্ৰম: পোহৰে চিলিকনত ইলেক্ট্ৰনক ঢিলা কৰি পেলায় আৰু বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ প্ৰবাহ। কোনো তাপ নাই, কোনো ভাপ নাই, কোনো টাৰ্বাইন নাই, কোনো চুম্বক নাই।
- ক্ষমতা কাৰক হৈছে লেবেলত হেৰাই যোৱা সংখ্যা: ভাৰতীয় সৌৰশক্তিয়ে এবছৰৰ ভিতৰত গড়ে ইয়াৰ ৰেটেড শক্তিৰ প্ৰায় পঞ্চমাংশ প্ৰদান কৰে, কাৰণ ৰাতি আৰু ডাৱৰ থাকে।
- ভাৰতত সৌৰশক্তিৰ শুল্ক 2010 চনৰ আশে-পাশে প্ৰতি ইউনিটত 10 ₹তকৈ অধিক হোৱাৰ পৰা 2017 চনত অভিলেখসংখ্যক 2.44 ₹লৈ হ্ৰাস পায় — ঔদ্যোগিক ইতিহাসৰ অন্যতম দ্ৰুত খৰচৰ দুৰ্ঘটনা।
- হাঁহৰ বক্ৰতাই সৌৰশক্তিৰ সংজ্ঞায়িত সমস্যা: ই দুপৰীয়া গ্ৰীডখন বানপানীত বুৰাই পেলায় আৰু সন্ধিয়া 7 বজাৰ শিখৰত অদৃশ্য হৈ যায়, যাৰ ফলত বাকী সকলোবোৰ হিংস্ৰভাৱে ৰেম্প কৰিবলৈ বাধ্য হয়।
- ঘনীভূত সৌৰশক্তি হৈছে আন ধৰণৰ সৌৰ — দাপোনে তাপ সৃষ্টি কৰে, তাপে ভাপ সৃষ্টি কৰে, আৰু চুম্বকে আটাইবোৰৰ পিছতো ঘূৰি থাকে।
নিজকে পৰীক্ষা কৰক
5 দ্ৰুত প্ৰশ্ন। উত্তৰবোৰ লক ইন হয় — ব্যাখ্যাটো যিকোনো ধৰণে পঢ়ক।
1. এই পাঠ্যক্ৰমৰ ‘সকলোৱে চুম্বক ঘূৰায়’ নিয়মৰ ব্যতিক্ৰম কিয় সৌৰ পেনেল?
2. 100 মেগাৱাট শক্তিৰ সৌৰ উদ্যান আৰু 100 মেগাৱাটৰ কয়লা উদ্যোগৰ ৰেটিং একে। কয়লা উদ্যোগটোৱে বছৰি কিয় বহু বেছি বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰে?
3. সৌৰ স্থাপনত ইনভাৰ্টাৰে কি কৰি আছে?
4. ‘হাঁহ বক্ৰ’ সমস্যাটো ঠিক কি?
5. ছাদৰ ওপৰত থকা সৌৰ পেনেলৰ পৰা ঘনীভূত সৌৰশক্তি (CSP) কেনেকৈ পৃথক?